Na początku dzisiejszej sesji kurs EUR/PLN wciąż konsoliduje się w pobliżu poziomu 3,8700, stanowiącego 61,8 proc. zniesienia fali wzrostowej, obserwowanej w okresie od sierpnia 2008 r. do marca 2009 roku.
Na razie nie udało się przetestować poziomu 3,86 zł za euro mimo lepszego zachowania się indeksów na Wall Street wczoraj wieczorem, co częściowo uchroniło też EUR/USD przed ponownym testem okolic 1,3530.
Polską gospodarkę za granicami kraju wychwala Minister Finansów Jacek Rostowski, którego aspiracje celują w kierunku bycia jednym z pięciu najmniej zadłużonych krajów UE.Fiodor Dostojewski
| Fiodor Dostojewski | |
 |
|
| Imiona i nazwisko | Фёдор Миха́йлович Достое́вский (Fiodor Michajłowicz Dostojewski) |
| Data i miejsce urodzenia | 30 października 1821 Moskwa |
| Data i miejsce śmierci | 28 stycznia 1881 Sankt Petersburg |
| Dziedzina sztuki | Powieść |
| Styl | Powieść psychologiczna |
 Zdjęcia w Commons |
|
 Cytaty w Wikicytatach |
|
Fiodor Michajłowicz Dostojewski (ros. Фёдор Миха́йлович Достое́вский, Ѳедоръ Михайловичъ Достоевскій (ur. 30 października 1821 (11 listopada ns.) w Moskwie, zm. 28 stycznia 1881 (9 lutego ns.) w Sankt Petersburgu) – pisarz rosyjski.
Uważany za mistrza prozy psychologicznej i jednego z najważniejszych powieściopisarzy, nie tylko literatury rosyjskiej, ale i światowej.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Rodzina
Urodził się jako drugi syn Michała i Marii Dostojewskich. Miał sześcioro rodzeństwa: starszego brata Michaiła i młodszych Warwarę, Andrieja, Wierę, Nikołaja i Aleksandrę.
Ojciec był ordynatorem wojskowego szpitala w biednej dzielnicy Moskwy. W okolicy znajdował się cmentarz dla kryminalistów, przytułek dla obłąkanych i sierociniec. Jako dziecko mały Fiodor lubił przychodzić do przyszpitalnego ogrodu, gdzie wyprowadzano pacjentów. Syn ordynatora przesiadywał tam godzinami słuchając opowieści chorych i cierpiących. To właśnie dorastanie w takiej okolicy miało później odbić się w tematyce i stylu pisarstwa Fiodora Dostojewskiego.
Rodzina Dostojewskich mieszkała w dwóch pokojach - w jednym za drewnianą przegrodą stało łoże ojca i matki, w drugim spały dzieci z częścią służby. Reszta służby spała w kuchni, w stajni, wozowni i w składach. W wielu wspomnieniach ojciec Dostojewskiego był pijakiem, rozpustnikiem i tyranem. Często bił i dręczył swoją rodzinę i służbę. Zmarł w 1839 roku, dwa lata po żonie, która w 1837 roku zmarła na gruźlicę. Wg niektórych źródeł zabili go służący, nie mogący wytrzymać jego ataków agresji – lali mu do gardła wódkę, aż wyzionął ducha. Wg innych źródeł ojciec zmarł z naturalnych przyczyn, a historia o mściwych chłopach została wymyślona przez sąsiada, który rozpuścił plotki żeby taniej kupić nieruchomości należące do Dostojewskich.
[edytuj] Edukacja
W styczniu 1838 za namową ojca Dostojewski wstąpił do Wojskowej Szkoły Inżynieryjnej mieszczącej się w Zamku Michajłowskim w Petersburgu. Tam zmuszony był uczyć się matematyki, przedmiotu którego nie znosił. Znacznie bardziej interesowała go literatura – wiele godzin spędzał nad dziełami Szekspira, Pascala, Victora Hugo, E.T.A Hoffmana. W tym czasie napisał dwie sztuki teatralne inspirowane sztukami niemieckiego pisarza romantycznego Fryderyka Schillera. Niestety dzieła te nie zachowały się.
W 1842 roku Dostojewski awansował na stopień inżyniera-porucznika, a rok później opuścił szkołę. W tym czasie zarabiał przekładem sztuk Balzaka, ale niewielkie pieniądze i brak satysfakcji z pracy sprawiły, że porzucił to zajęcie i w 1844 roku sam zaczął pisać.
[edytuj] Katorga
Do 1849 roku Fiodor Dostojewski należał do tzw. Koła Pietraszewskiego, założonego przez socjalistę Michaiła Butaszewicza-Pietraszewskiego. Pisarz spotykał się na tzw. „piątkach”, spotkaniach towarzyskich, podczas których dyskutowano na tematy filozoficzne i społeczne.
Poglądy członków Koła Pietraszewskiego określano jako zapadniczelstwo (ros. zapad - zachód). Krytykowali oni samodzierżawie carskie i zacofanie kulturowe, społeczne i ekonomiczne państwa. Reformy w Rosji powinny przebiegać tak, aby zbliżać ustrój społeczny i warunki życia do panujących w Europie Zachodniej.
23 kwietnia 1849 roku 123 członków organizacji zostało aresztowanych przez funkcjonariuszy carskiej tajnej policji i osadzonych w Twierdzy Pietropawłowksiej. Po wielomiesięcznym śledztwie, 16 listopada 1849 roku Komisja Sądu Wojskowego skazała Dostojewskiego i innych członków organizacji na karę śmierci. Surowość kary była rezultatem obaw cara Mikołaja I, który nie chciał w Rosji powtórki z tego, co Europie przyniósł rok 1848. Dlatego w zarodku tępił wszelkiego rodzaju ogniska, które mogły doprowadzić do obalenia obowiązującego porządku prawno-ustrojowego.
22 grudnia 1849 roku Dostojewski i inni członkowie organizacji czekali przed plutonem egzekucyjnym na wykonanie wyroku, gdy nadeszła wiadomość o nadzwyczajnym złagodzeniu kary. Kara śmierci została zamieniona na cztery lata katorgi.
W styczniu 1850 roku Dostojewski został osadzony w Omsku. W 1854 roku, po 4 latach wygnania został zwolniony i wcielony w stopniu szeregowca do 7 batalionu liniowego w Semipałatyńsku w Kazachstanie.
[edytuj] Małżeństwo
W czasie pobytu w Kazachstanie poznał Marię Dymitriewą Isajewą, żonę urzędnika celnego Aleksandra Isajewa z Syberii. Po jego śmierci, 6 lutego 1857 roku Fiodor i Maria wzięli ślub w cerkwi w Kuzniecku. Nie było to dobre małżeństwo. Już w drodze powrotnej ze ślubu do Semipałatyńska, Dostojewski uległ straszliwemu atakowi epilepsji. Jego nowopoślubiona żona patrzyła na niego z obrzydzeniem, a później obwiniała go, że zataił przed nią swoją chorobę. Sama była chora na gruźlicę.
W 1859 dostał zezwolenie na powrót z zesłania. Udał się najpierw do Tweru, a potem uzyskał zezwolenie na osiedlenie się w Petersburgu. Od stycznia 1861 Dostojewski redagował "Wriemia", pismo założone przez jego brata, Michała, które zostało w 1863 zamknięte przez cenzurę za rzekome propolskie sympatie - chodziło o opis powstania styczniowego, który ukazał się w gazecie.
W 1864 roku umarła Maria i starszy brat pisarza Michał.
4 października 1866 pisarz zatrudnił stenotypistkę, najzdolniejszą uczennicę petersburskich kursów stenograficznych, Annę Grigoriewnę Snitkin. Oświadczył się jej 8 listopada 1866 roku, a 15 lutego 1867 wzięli ślub. Przeżyli wspólnie czternaście lat.
Fiodor Dostojewski zmarł 28 stycznia 1881 roku w Sankt Petersburgu.
[edytuj] Pisarstwo
[edytuj] Wczesne prace
Pierwsza jego książka Biedni ludzie ukazała się w 1846 (niektóre wydawnictwa podają datę 1845, ale jest to data napisania, a nie wydania książki) i spotkała z entuzjastycznym przyjęciem krytyki. Wg niektórych źródeł Mikołaj Niekrasow, wydawca książki, wszedł do biura krytyka literackiego Bielińskiego ze słowami: „Oto narodził się nowy Gogol!”. Bieliński i wielu innych krytyków podzieliło tę opinię, a Dostojewski, który skończył właśnie 24 lata, stał się gwiazdą literacką.
Sława zaczęła gasnąć, gdy w 1846 roku Bieliński przeczytał i negatywnie ocenił kolejne dzieło, Sobowtór. Inne prace z tego okresu - Białe noce, Nietoczka Niezwanowa - spotykały się z krytyką i sam Bieliński miał przyznać, że jego proroctwo okazało się fałszywe i z Dostojewskiego nie będzie już wielkiego pisarza.
[edytuj] Późniejsze prace
Przełomem w pisarstwie Dostojewskiego był pobyt na katordze. Opis tamtych 4 lat zawarł we Wspomnieniach z domu umarłych, książce która ukazuje się w latach 1860-62.
W 1861 roku ukazała się powieść Skrzywdzeni i poniżeni.
W 1866 roku Dostojewski napisał opowieść o losach byłego studenta, Rodiona Raskolnikowa, który zamordował i okradł starą lichwiarkę. Powieść ukazała się w tym samym roku w odcinkach, w czasopiśmie "Russkij Wiestnik", a rok później wyszła w formie książki. Zbrodnia i kara to prawdopodobnie najbardziej znane dzieło tego autora.
Po śmierci pierwszej żony i brata Dostojewski popadł w depresję. Przyczyniły się do tego długi, które odziedziczył po bracie i własne, które zaciągnął by grać w kasynie. Dostojewski był hazardzistą i nałóg często doprowadzał go na skraj bankructwa. Żeby spłacić długi, sprzedał wydawcy Stelowskiemu jeszcze nie napisane dzieło – Gracza. Jeżeli wierzyć słowom Stelowskiego, przedmiotem tej transakcji były również prawa do wszystkich innych, niepowstałych jeszcze dzieł pisarza. To właśnie do pracy nad spisaniem Gracza zatrudnił Annę Grigoriewnę Snitkin, swoją późniejszą drugą żonę, której w 1867 roku zadedykował tę powieść. Napisana w ciągu miesiąca książka zawiera wiele wątków autobiograficznych.
Od 14 września 1867 roku do 17 stycznia 1869 roku Dostojewski pisał Idiotę. Pierwsze trzy części Idioty oraz rozdziały I – VII części czwartej ukazały się w czasopiśmie Russkij Wiestnik w roku 1868. Reszta powieści została wydrukowana oddzielnie jako dodatek do tego czasopisma w lutym 1869 roku. Pierwsze i jedyne za życia Dostojewskiego wydanie książkowe Idioty ukazało się w 1869 roku.
W czasie, gdy powstawał Idiota, Dostojewski pisał w liście: "Chodzi mianowicie o przedstawienie absolutnie doskonałego człowieka. Moim zdaniem nie może być nic trudniejszego, zwłaszcza w naszych czasach. (...) Już dawniej idea ta pojawiała mi się w głowie jako pewien przebłysk obrazu artystycznego, nie chciałem jednak, aby stanowiła tylko część czegoś, potrzebowałem jej jako całości."
W latach 1871-1872 na łamach czasopisma Ruskij Wiestnik ukazały się Biesy. W formie książkowej zostały wydane w 1873 roku. Dzieło to jest panoramą myśli rosyjskiej drugiej połowu XIX wieku i pamfletem na ruch rewolucyjny. Jest to także powieść z kluczem, której bohaterowie mają swoje odpowiedniki w osobach współczesnych autorowi.
W latach 1873-1881 pisał Dziennik pisarza, zbiór wydawanych w różnych czasopismach krótkich opowiadań, szkiców krytyczno-literackich i artykułów na bieżące tematy.
W 1875 roku ukazała się powieść Młodzik, a w 1881 roku, na krótko przed śmiercią Bracia Karamazow.
[edytuj] Poglądy
Często pojawiającym się nadużyciem jest określanie poglądów Dostojewskiego z czasów, gdy był członkiem Koła Pietraszewskiego, jako socjalistycznych lub bliskich tym ideom. W biografii pisarza Stanisław Cat-Mackiewicz uważa, że „Dostojewski ówczesny był już zapowiedzią Dostojewskiego późniejszego, że miał już przekonania ludowe, nacjonalistyczne, religijne, monarchiczne”.[1]
W zeznaniach po aresztowaniu „wypowiada Dostojewski absolutnie te same poglądy, które będzie głosił, gdy już będzie sławnym pisarzem i uznanym monarchistą. Czytając w tych zeznaniach wyznanie wiary Dostojewskiego uwięzionego, stwierdzamy, że to są te same poglądy, które będzie głosił późniejszy Dostojewski monarchista”.
„W swoich zeznaniach, obok różnych krytyk działalności rządu, Dostojewski twierdzi, że wszystko, co było w Rosji zrobione naprawdę dobrego, począwszy od reform Piotra Wielkiego, pochodziło zawsze z inicjatywy tronu. Dostojewski wypowiada swój pogląd o konieczności silnej, centralnej władzy w Rosji. Uzasadnia go argumentami historycznymi: upada władza centralna w Rosji w średniowiecznej epoce drobienia kraju na księstwa udzielne i Rosja ulega jarzmu tatarskiemu. Następuje odbudowa tej władzy i to oswobadza Rosję. Gdy władza słabnie, następuje inwazja Polaków w początkach wieku XVII. Zenit władzy bezwzględnej, lecz silnej, to panowanie Piotra Wielkiego. Rosja czyni wtedy skok ku potędze. Dostojewski oświadcza: >>...na świecie nie może być nic bardziej idiotycznego od pomysłu wprowadzenia do Rosji systemu republikańskiego.<<”
[edytuj] Poczwiennictwo
Na początku lat 60. XIX wieku Dostojewski dążył do wypracowania tego, co nazwano później "poczwiennictwem". Doszedł do przekonania, że najwyższe wartości moralne są przechowywane przez prosty rosyjski lud, przede wszystkim w jego szczerym sposobie wyznawania prawosławia. Do tego doszedł niezwykle krytyczny stosunek do świeckiej cywilizacji Zachodu i do inteligencji, która reprezentowała w Rosji tendencje okcydentalistyczne. Poczwiennictwo było zatem odmianą ludowego konserwatyzmu religijnego [2]
Dostojewski jednoznacznie odrzucał lewicowe i liberalne propozycje zmian. Jego zdaniem przemiany przemiany społeczne winny dokonać się w duchu autentycznego chrześcijaństwa. W opinii pisarza Nowa Rosja (tak samo jak stara) miała być prawosławną monarchią odrzucającą zachodni konstytucjonalizm i parlamentaryzm, jednoczącą wszystkie narody Słowian.
[edytuj] Antypolska postawa
W dziełach Dostojewskiego Polacy przedstawiani są jako ludzie bez zasad i wartości. Nie są to negatywni bohaterowie, ale tło, postacie marginalne, których pojawienie zapowiada klęskę. W Graczu są obecni w kasynie, ale nie zajmują się grą, ale robieniem hałasu licząc, że wygrani rzucą im jakieś drobne. W Idiocie "ruchliwy Polaczek" prowadzi po Petersburgu pijaną kompanię Rogożyna, w poszukiwaniu miejsc, gdzie jej przywódca mógłby się jeszcze zadłużyć. W tej powieści związek Agłaji z Polakiem jest nieszczęściem na miarę śmierci lub szaleństwa.
Taka postawa wynika z obserwacji podczas katorgi więźniów Polaków, którzy do Rosjan, ich ciemiężycieli, odnosili się z pogardą i wyższością. Dla Dostojewskiego Polacy, jako słowiański naród najbliższy cywilizacji zachodniej, noszą wszystkie jej grzechy i są czynnikiem stojącym na przeszkodzie w drodze do jedności Słowian. Katoliccy Polacy są wrogami prawosławnej Rosji, przez co muszą ulec, by potężna Rosja mogła w braterstwie połączyć narody słowiańskie.
Choć Dostojewski był nastawiony antypolsko, to mówił biegle po polsku i znał dobrze polską literaturę - w szczególności Mickiewicza[3].
[edytuj] Najważniejsze dzieła
- Biedni ludzie, powieść epistolarna (1846, wyd. polskie 1929)
- Sobowtór: poemat petersburski (1846)
- Gospodyni (1847)
- Białe noce (opowiadanie) (1848, wyd. polskie 1903)
- Nietoczka Niezwanowa (1849) * Sioło Stiepanczykowo i jego mieszkańcy (1859)
- Wspomnienia z domu umarłych (1860-1862, wyd. polskie 1897)
- Skrzywdzeni i poniżeni (1861)
- Notatki z podziemia (1864, wyd. polskie 1929)
- Zbrodnia i kara (1866, wyd. polskie 1887-1888)
- Gracz (1866)
- Idiota (1868, wyd. polskie 1909)
- Biesy (1872, wyd. polskie 1908)
- Młodzik (1875)
- Dziennik pisarza (1876-1877 i 1880-1881)
- Łagodna
- Bracia Karamazow (1879-1880, wyd. polskie 1913)
Przypisy
- ↑ http://niniwa2.cba.pl/cat_mackiewicz_dostojewski_1.htm "Dostojewski" Stanisław Cat-Mackiewicz
- ↑ Polacy w twórczości Dostojewskiego, http://www.kresy.pl/idee?zobacz/polacy-w-tworczosci-dostojewskiego
- ↑ Norman Davies, Boże Igrzysko. Historia Polski, Kraków 2008
[edytuj] Linki zewnętrzne